2026-жылы өлкөдө илимди башкаруу системасын өзгөртүүгө багытталган реформалар башталды. Президент Садыр Жапаровдун жарлыгына ылайык, Улуттук илимдер академиясы, мамлекеттик органдардын алдындагы илимий уюмдар жана ЖОЖдор каржылык автономияга ээ болду. Эми алар тарифтерди өз алдынча белгилеп, алынган каражаттарды өз алдынча башкара алышат.
Киреше табуу жана каржылоо үчүн жаңы мүмкүнчүлүктөр
Илим чөйрөсү үчүн изилдөөлөрдү жүргүзүү, консультациялык жана билим берүү кызматтарын көрсөтүү, ошондой эле башка коммерциялык ишмердүүлүктү камтыган жаңы киреше булактары ачылууда. Ошону менен бирге, мыйзамдар жогорку окуу жайларына изилдөөлөрдү колдоо боюнча белгилүү бир милдеттенмелерди жүктөйт.
Реформанын каржылык көрсөткүчтөрү
Ушуну менен катар, Илим, жогорку билим берүү жана инновациялар министрлиги тиешелүү мыйзамга киргизилген түзөтүүлөрдү талкуулоого чыгарды. Негизги өзгөрүүлөрдүн бири илимий уюмдарды аттестациялоону аккредитациялоо менен алмаштыруу болот. Ошондой эле, Кыргызстандын Министрлер Кабинети өлкөнүн энергетикалык, азык-түлүк жана технологиялык коопсуздугу үчүн өтө маанилүү болгон долбоорлорду ыкчам каржылоо ыкмаларын алат.
Илим менен бизнес ортосундагы байланыш маселеси
Берилген автономияга карабастан, эксперттер окумуштуулардын экономикалык сектор менен толук кандуу өз ара аракеттенүү механизминин жоктугун белгилешүүдө. Толук өнүгүү үчүн илим, бизнес жана мамлекет бирдиктүү байланышта иштеген «үч түзүүчү спираль» модели зарыл. Учурдагы кырдаалда окумуштуулар ресурстарга ээ, бирок көп учурда экономиканын реалдуу секторунан так буйрутмалар жок.
Мындан тышкары, каржылоону алуу процесси узак созулууда: конкурсту өткөрүү жарым жылдан ашык убакытты алышы мүмкүн. Бул маселени чечүү үчүн гранттык долбоорлорго милдеттүү түрдө көз карандысыз экспертиза киргизилет.
