Алты президент жана мамлекет башчысынын милдетин аткаруучу: мөөнөттөр, бийликке кантип келип, кызматтан кантип кеткени, ар бир мөөнөттүн негизги сандары.
1990-жылдан бери 6 президент: бийликте эң узак Аскар Акаев болгон — 14,4 жыл, эң аз — Роза Отунбаева, 1,7 жыл (бөлүмдүн эрежеси боюнча иш жүзүндөгү мөөнөттөр).
2026-ж., 6-октябрь карата маалыматтар
Президенттердин мөөнөттөрү, 1990–2027
Түс — президент, штрих — милдетин аткаруучулар. Тилкенин астындагы ичке сызыктар — юридикалык мөөнөттөр: аларда 2005 жана 2010-жылдардагы кош бийлик көрүнөт.
Жаза өтөп жаткан (2017-жылдагы өкүм — 2013-жылы Ысык-Көл облусунун акимин барымтага алууга аракет кылган иш боюнча 11,5 жыл). 2020-жылдын 6-октябрында парламенттик шайлоодон кийинки нааразылык акциялары учурунда тарапкерлери тарабынан бошотулган; премьер-министр болуп дайындалган (14.10.2020), Жээнбеков кызматтан кеткенден кийин президенттин милдетин аткаруучу болгон (16.10.2020). 2020-жылдын 14-ноябрында шайлоого катышуу үчүн ыйгарым укуктарын токтотуп, 2021-жылдын 10-январында президент болуп шайланган (79,2%).
Кызматтан кантип кеткен
Кызматта
ИДПнын реалдуу өсүшү · 2021–2025
9,2%
жылына орто эсеп менен (татаал темп)
алдын ала маалыматтар бар
2026, янв–авг: 11,0% — жыйынтыкка кирбейт
Окуучу орундарын пайдаланууга берүү · 2021–2025
16,6 миң орун
жылына орто эсеп менен; бардыгы 82,8 миң орун
алдын ала маалыматтар бар
Мамлекеттик карыз, ИДПнын %ы · 2025-жылдын аягына карата
Кызматтан кетип жаткан президент Атамбаев колдогон КСДПнын талапкери; 2017-жылдын 15-октябрындагы шайлоонун биринчи турунда жеңип, 2017-жылдын 24-ноябрында кызматка киришкен.
Кызматтан кантип кеткен
Нааразылык акцияларынан кийин кызматтан кеткен. 2020-жылдын 4-октябрындагы парламенттик шайлоодон кийин массалык нааразылык акциялары башталган; 6-октябрда БШК шайлоонун жыйынтыгын жокко чыгарган. 2020-жылдын 15-октябрында Жээнбеков кызматтан кете турганын жарыялап, 16-октябрда парламент аны кабыл алган; спикер милдетти аткаруудан баш тартып, ыйгарым укуктар премьер-министр С. Жапаровго өткөн.
ИДПнын реалдуу өсүшү · 2018–2020
0,3%
жылына орто эсеп менен (татаал темп)
Окуучу орундарын пайдаланууга берүү · 2018–2020
9,2 миң орун
жылына орто эсеп менен; бардыгы 27,7 миң орун
Мамлекеттик карыз, ИДПнын %ы · 2020-жылдын аягына карата
2011-жылдын 30-октябрындагы президенттик шайлоонун биринчи турунда КСДПнын талапкери катары жеңген (шайлоо учурунда — премьер-министр); 2011-жылдын 1-декабрында кызматка киришкен.
Кызматтан кантип кеткен
Мөөнөтү аяктаган. Алты жылдык мөөнөтүн толук иштеген (2010-жылдагы Конституция кайра шайланууга жол берген эмес) жана 2017-жылдын 24-ноябрында ыйгарым укуктарын шайланган президент С. Жээнбековго өткөрүп берген — революциясыз же мурунку башчынын өлүмүсүз, шайлоонун жыйынтыгы боюнча мамлекет башчысынын биринчи алмашуусу.
ИДПнын реалдуу өсүшү · 2012–2017
4,6%
жылына орто эсеп менен (татаал темп)
Окуучу орундарын пайдаланууга берүү · 2012–2017
12,7 миң орун
жылына орто эсеп менен; бардыгы 75,9 миң орун
Мамлекеттик карыз, ИДПнын %ы · 2017-жылдын аягына карата
2010-жылдын 7-апрелинде К. Бакиев кулатылгандан кийин оппозициянын лидерлери аны Убактылуу өкмөттүн башчысы кылып шайлашкан. 2010-жылдын 19-майындагы декрет менен өткөөл мезгилдин президенти болуп жарыяланган; ыйгарым укуктары 2010-жылдын 27-июнундагы конституциялык референдум менен ырасталган.
Кызматтан кантип кеткен
Мөөнөтү аяктаган. 2011-жылдагы шайлоого талапкерлигин коюуга укугу болгон эмес; 2011-жылдын 1-декабрында ыйгарым укуктарын шайланган президент Алмазбек Атамбаевге өткөрүп берген — өлкөнүн тарыхындагы шайлоонун жыйынтыгы боюнча бийликтин биринчи тынч өткөрүлүшү.
ИДПнын реалдуу өсүшү · 2010–2011
2,7%
жылына орто эсеп менен (татаал темп)
Окуучу орундарын пайдаланууга берүү · 2010–2011
10,0 миң орун
жылына орто эсеп менен; бардыгы 20,0 миң орун
Мамлекеттик карыз, ИДПнын %ы · 2011-жылдын аягына карата
Иш жүзүндө бийликте болгон акыркы күн: 06.04.2010; юридикалык жактан: 15.04.2010
Бийликке кантип келген
«Жоогазын революциясындагы» оппозициянын лидерлеринин бири. 2005-жылдын 25-мартында премьер-министрдин жана президенттин милдетин аткаруучу болуп дайындалган, 2005-жылдын 10-июлунда мөөнөтүнөн мурда өткөн президенттик шайлоодо жеңген (Ф. Кулов премьерлик кызматтын ордуна анын пайдасына талапкерлигин алып салган).
Кызматтан кантип кеткен
Революциядан кийин кызматтан кеткен. 2010-жылдын 7-апрелинде Бишкекте адамдардын өлүмү менен коштолгон нааразылык акцияларынын натыйжасында бийликтен четтетилген. Жалал-Абадга кеткен, 15-апрелде кызматтан кетүү жөнүндө арызга кол коюп, өлкөдөн чыгып кеткен (Казакстан, андан кийин Беларусь); кийинчерээк отставканы тааныудан баш тарткан. Беларусияда жашайт, Кыргызстанда сырттан соттолгон.
ИДПнын реалдуу өсүшү · 2005–2009
4,5%
жылына орто эсеп менен (татаал темп)
Окуучу орундарын пайдаланууга берүү · 2005–2009
8,3 миң орун
жылына орто эсеп менен; бардыгы 41,4 миң орун
Мамлекеттик карыз, ИДПнын %ы · 2009-жылдын аягына карата
Иш жүзүндө бийликте болгон акыркы күн: 24.03.2005; юридикалык жактан: 11.04.2005
Бийликке кантип келген
1990-жылдын 27-октябрында Кыргыз ССРинин Жогорку Кеңеши тарабынан жаңы түзүлгөн президенттик кызматка компромисстик талапкер катары шайланган (экинчи турда 179 добуш, Н. Исановдо — 62). Көз карандысыздык жарыялангандан кийин 1991-жылдын 12-октябрындагы бүткүл элдик шайлоодо мандатын бекемдеген (жалгыз талапкер болгон).
Кызматтан кантип кеткен
Революциядан кийин кызматтан кеткен. 2005-жылдагы талаштуу парламенттик шайлоодон кийинки массалык нааразылык акцияларынын жүрүшүндө бийликтен четтетилген («Жоогазын революциясы»): 2005-жылдын 24-мартында нааразы болгондор өкмөт үйүн ээлеп, Акаев өлкөдөн чыгып кеткен (Казакстан аркылуу Орусияга). 4-апрелде КРдин Москвадагы элчилигинде кызматтан кетүү жөнүндө арызга кол койгон, 11-апрелде парламент аны кабыл алган.
ИДПнын реалдуу өсүшү · 1991–2004
−1,6%
жылына орто эсеп менен (татаал темп)
Окуучу орундарын пайдаланууга берүү · 1991–2004
8,1 миң орун
жылына орто эсеп менен; бардыгы 113 миң орун
Мамлекеттик карыз, ИДПнын %ы · 2004-жылдын аягына карата
Талаштуу парламенттик шайлоодон кийин (2005-жылдын 27-февралы жана 13-марты) нааразы болгондор Бишкектеги өкмөт үйүн ээлешкен; Акаев өлкөдөн чыгып кеткен.
Түзөтүүлөр жактырылган (бир палаталуу парламент, мурдагы президенттин кол тийбестиги ж.б.); расмий маалымат боюнча катышуу болжол менен 86% (≈2,1 млн), «макул» — болжол менен 76%. Оппозиция катышуунун көрсөткүчүн талашкан (анын баалоосу боюнча, болжол менен 40%).
Аксы районунда милиция камакка алынган депутат Азимбек Бекназаровду колдогон нааразылык акциясынын катышуучуларына ок чыгарган: беш адам каза болуп, дагы бир адам эртеси көз жумган. 2002-жылдын майында Бакиевдин өкмөтү кызматтан кеткен.
«Манас» аэропортунда коалициянын авиабазасы ачылды
АКШнын базасы 2001-жылдын декабрында Ооганстандагы операцияны колдоо үчүн ачылган (2009-жылы Транзиттик борбор деп аталып, 2014-жылдын 3-июнунда жабылган).
Кыргызстан постсоветтик Борбор Азияда биринчи болуп өз валютасын киргизген; алмашуу курсу 1 сом = 200 рубль, 1993-жылдын 14-майынан тартып сом — бирден-бир мыйзамдуу төлөм каражаты.
