Алты президент жана мамлекет башчысынын милдетин аткаруучу: мөөнөттөр, бийликке кантип келип, кызматтан кантип кеткени, ар бир мөөнөттүн негизги сандары.
1990-жылдан бери 6 президент: бийликте эң узак Аскар Акаев болгон — 14,4 жыл, эң аз — Роза Отунбаева, 1,7 жыл (бөлүмдүн эрежеси боюнча иш жүзүндөгү мөөнөттөр).
2026-ж., 6-октябрь карата маалыматтар
Президенттердин мөөнөттөрү, 1990–2027
Түс — президент, штрих — милдетин аткаруучулар. Тилкенин астындагы ичке сызыктар — юридикалык мөөнөттөр: аларда 2005 жана 2010-жылдардагы кош бийлик көрүнөт.
Жаза өтөп жаткан (2017-жылдагы өкүм — 2013-жылы Ысык-Көл облусунун акимин барымтага алууга аракет кылган иш боюнча 11,5 жыл). 2020-жылдын 6-октябрында парламенттик шайлоодон кийинки нааразылык акциялары учурунда тарапкерлери тарабынан бошотулган; премьер-министр болуп дайындалган (14.10.2020), Жээнбеков кызматтан кеткенден кийин президенттин милдетин аткаруучу болгон (16.10.2020). 2020-жылдын 14-ноябрында шайлоого катышуу үчүн ыйгарым укуктарын токтотуп, 2021-жылдын 10-январында президент болуп шайланган (79,2%).
Кызматтан кантип кеткен
Кызматта
ИДПнын реалдуу өсүшү · 2021–2025
9,2%
жылына орто эсеп менен (татаал темп)
алдын ала маалыматтар бар
2026, янв–авг: 11,0% — жыйынтыкка кирбейт
Окуучу орундарын пайдаланууга берүү · 2021–2025
16,6 миң орун
жылына орто эсеп менен; бардыгы 82,8 миң орун
алдын ала маалыматтар бар
Мамлекеттик карыз, ИДПнын %ы · 2025-жылдын аягына карата
Кызматтан кетип жаткан президент Атамбаев колдогон КСДПнын талапкери; 2017-жылдын 15-октябрындагы шайлоонун биринчи турунда жеңип, 2017-жылдын 24-ноябрында кызматка киришкен.
Кызматтан кантип кеткен
Нааразылык акцияларынан кийин кызматтан кеткен. 2020-жылдын 4-октябрындагы парламенттик шайлоодон кийин массалык нааразылык акциялары башталган; 6-октябрда БШК шайлоонун жыйынтыгын жокко чыгарган. 2020-жылдын 15-октябрында Жээнбеков кызматтан кете турганын жарыялап, 16-октябрда парламент аны кабыл алган; спикер милдетти аткаруудан баш тартып, ыйгарым укуктар премьер-министр С. Жапаровго өткөн.
ИДПнын реалдуу өсүшү · 2018–2020
0,3%
жылына орто эсеп менен (татаал темп)
Окуучу орундарын пайдаланууга берүү · 2018–2020
9,2 миң орун
жылына орто эсеп менен; бардыгы 27,7 миң орун
Мамлекеттик карыз, ИДПнын %ы · 2020-жылдын аягына карата
2011-жылдын 30-октябрындагы президенттик шайлоонун биринчи турунда КСДПнын талапкери катары жеңген (шайлоо учурунда — премьер-министр); 2011-жылдын 1-декабрында кызматка киришкен.
Кызматтан кантип кеткен
Мөөнөтү аяктаган. Алты жылдык мөөнөтүн толук иштеген (2010-жылдагы Конституция кайра шайланууга жол берген эмес) жана 2017-жылдын 24-ноябрында ыйгарым укуктарын шайланган президент С. Жээнбековго өткөрүп берген — революциясыз же мурунку башчынын өлүмүсүз, шайлоонун жыйынтыгы боюнча мамлекет башчысынын биринчи алмашуусу.
ИДПнын реалдуу өсүшү · 2012–2017
4,6%
жылына орто эсеп менен (татаал темп)
Окуучу орундарын пайдаланууга берүү · 2012–2017
12,7 миң орун
жылына орто эсеп менен; бардыгы 75,9 миң орун
Мамлекеттик карыз, ИДПнын %ы · 2017-жылдын аягына карата
2010-жылдын 7-апрелинде К. Бакиев кулатылгандан кийин оппозициянын лидерлери аны Убактылуу өкмөттүн башчысы кылып шайлашкан. 2010-жылдын 19-майындагы декрет менен өткөөл мезгилдин президенти болуп жарыяланган; ыйгарым укуктары 2010-жылдын 27-июнундагы конституциялык референдум менен ырасталган.
Кызматтан кантип кеткен
Мөөнөтү аяктаган. 2011-жылдагы шайлоого талапкерлигин коюуга укугу болгон эмес; 2011-жылдын 1-декабрында ыйгарым укуктарын шайланган президент Алмазбек Атамбаевге өткөрүп берген — өлкөнүн тарыхындагы шайлоонун жыйынтыгы боюнча бийликтин биринчи тынч өткөрүлүшү.
ИДПнын реалдуу өсүшү · 2010–2011
2,7%
жылына орто эсеп менен (татаал темп)
Окуучу орундарын пайдаланууга берүү · 2010–2011
10,0 миң орун
жылына орто эсеп менен; бардыгы 20,0 миң орун
Мамлекеттик карыз, ИДПнын %ы · 2011-жылдын аягына карата
Иш жүзүндө бийликте болгон акыркы күн: 06.04.2010; юридикалык жактан: 15.04.2010
Бийликке кантип келген
«Жоогазын революциясындагы» оппозициянын лидерлеринин бири. 2005-жылдын 25-мартында премьер-министрдин жана президенттин милдетин аткаруучу болуп дайындалган, 2005-жылдын 10-июлунда мөөнөтүнөн мурда өткөн президенттик шайлоодо жеңген (Ф. Кулов премьерлик кызматтын ордуна анын пайдасына талапкерлигин алып салган).
Кызматтан кантип кеткен
Революциядан кийин кызматтан кеткен. 2010-жылдын 7-апрелинде Бишкекте адамдардын өлүмү менен коштолгон нааразылык акцияларынын натыйжасында бийликтен четтетилген. Жалал-Абадга кеткен, 15-апрелде кызматтан кетүү жөнүндө арызга кол коюп, өлкөдөн чыгып кеткен (Казакстан, андан кийин Беларусь); кийинчерээк отставканы тааныудан баш тарткан. Беларусияда жашайт, Кыргызстанда сырттан соттолгон.
ИДПнын реалдуу өсүшү · 2005–2009
4,5%
жылына орто эсеп менен (татаал темп)
Окуучу орундарын пайдаланууга берүү · 2005–2009
8,3 миң орун
жылына орто эсеп менен; бардыгы 41,4 миң орун
Мамлекеттик карыз, ИДПнын %ы · 2009-жылдын аягына карата
Иш жүзүндө бийликте болгон акыркы күн: 24.03.2005; юридикалык жактан: 11.04.2005
Бийликке кантип келген
1990-жылдын 27-октябрында Кыргыз ССРинин Жогорку Кеңеши тарабынан жаңы түзүлгөн президенттик кызматка компромисстик талапкер катары шайланган (экинчи турда 179 добуш, Н. Исановдо — 62). Көз карандысыздык жарыялангандан кийин 1991-жылдын 12-октябрындагы бүткүл элдик шайлоодо мандатын бекемдеген (жалгыз талапкер болгон).
Кызматтан кантип кеткен
Революциядан кийин кызматтан кеткен. 2005-жылдагы талаштуу парламенттик шайлоодон кийинки массалык нааразылык акцияларынын жүрүшүндө бийликтен четтетилген («Жоогазын революциясы»): 2005-жылдын 24-мартында нааразы болгондор өкмөт үйүн ээлеп, Акаев өлкөдөн чыгып кеткен (Казакстан аркылуу Орусияга). 4-апрелде КРдин Москвадагы элчилигинде кызматтан кетүү жөнүндө арызга кол койгон, 11-апрелде парламент аны кабыл алган.
ИДПнын реалдуу өсүшү · 1991–2004
−1,6%
жылына орто эсеп менен (татаал темп)
Окуучу орундарын пайдаланууга берүү · 1991–2004
8,1 миң орун
жылына орто эсеп менен; бардыгы 113 миң орун
Мамлекеттик карыз, ИДПнын %ы · 2004-жылдын аягына карата
Датасеттин маалыматы боюнча президенттиктин окуялары: категория жана президент боюнча чыпка. Чыпкасыз — ар бир мөөнөттүн акыркы окуялары.
Мөөнөт
Категория
Садыр Жапаров
Энергетика
Камбар-Ата ГЭС-1 боюнча өкмөттөр аралык келишим тууралуу сүйлөшүүлөр
Үч өлкөнүн Алматыдагы сүйлөшүүлөрүнүн үчүнчү айлампасы (2026-жылдын 21–23-сентябры); аянтта даярдоо иштери жүрүп жатат, толук масштабдагы курулуш баштала элек.
Кезектеги шайлоонун күнүн январдын төртүнчү шаршембисине жылдырган мыйзамга кол коюлган; Жапаров экинчи мөөнөткө талапкерлигин коё турганын жарыялаган.
КСтын 17.02.2026-жылдагы чечиминде 24.01.2027 деген дата көрсөтүлгөн; мыйзам менен өзгөртүлгөн.
Конституциялык соттун ыйгарым укуктардын мөөнөтү жөнүндө чечими
КС Жапаровдун алты жылдык мөөнөтү (2010-жылдагы Конституция боюнча шайланган) кыскартылбай турганын жана 2021-жылдагы Конституция боюнча биринчи мөөнөт болуп эсептеле турганын түшүндүргөн; мандатты «оңдоо» үчүн мөөнөтүнөн мурда шайлоо өткөрүүгө жол берилбейт.
Президенттин жарлыгы менен 2020-жылдын октябрынан бери УКМКны жетектеген Ташиев кызматтан бошотулган; ошол эле күнү Чек ара кызматы УКМКнын курамынан чыгарылып, өз алдынча Мамлекеттик чек ара кызматы болуп кайра түзүлгөн.
Чек ара кызматынын чыгарылышы — economist.kg/vlast/2026/02/10/sadyr-zhaparov-vyviel-poghranichnuiu-sluzhbu-iz-sostava-gknb/.
Парламенттик (2026-жылдын ноябры) жана президенттик (2027-жылдын январы) шайлоолорду ажыратуу үчүн парламент өзүн-өзү таратууга добуш берген; мөөнөтүнөн мурда шайлоо өткөрүү жөнүндө жарлык аны 2025-жылдын 30-ноябрына дайындаган.
Транспорт каражаттарына мүлк салыгы жокко чыгарылган, 01.01.2022-жылга чейин пайда болгон салык карызы кечилген, 2022-жылга чейинки мезгилдер үчүн текшерүүлөргө тыюу салынган (айрым учурлардан тышкары).
Дата — кол коюлгандыгы тууралуу билдирүү жарыяланган күн.
№178 жарлык: ИДП кеминде 30 млрд доллар, киши башына ИДП 4 500 долларга чейин, жылына орто эсеп менен 8% өсүш, жумушсуздук 5%га чейин, негизги капиталга инвестициялар ИДПнын кеминде 20%, мамлекеттин тышкы карызы — ИДПнын 60%на чейин.
Булакта: «мамлекеттин тышкы карызын ИДПга карата 60%га чейинки деңгээлде чектөө». №178 жарлыктын тексти түздөн-түз окулган эмес.
Хужанд шаарында Кыргызстандын, Тажикстандын жана Өзбекстандын президенттери мамлекеттик чек аралардын түйүшкөн чекити жөнүндө келишимге жана түбөлүк достук жөнүндө Хужанд декларациясына кол коюшкан.
Жапаров менен Рахмон Бишкекте мамлекеттик чек ара жөнүндө келишимге кол коюшкан; дээрлик төрт жыл жабык турган «Кайрагач» жана «Кызыл-Бел» өткөрүү пункттары ачылган.
Жогорку Кеңештин ратификациялаган датасы (мурда 19.03.2025 деп көрсөтүлгөн) аталган булак менен ырасталган эмес — текшерилгенге чейин алынып салынган.
Кыргызстандын, Казакстандын жана Өзбекстандын энергетика министрлери долбоорду биргелешип ишке ашыруу жөнүндө келишимге кол коюшкан (1 860 МВт, жылына орто эсеп менен 5,6 млрд кВт·саат); АКдагы үлүштөр: КР 34%, КЗ жана ӨзР 33%дан.
34/33/33 үлүштөрү — economist.kg/enierghietika/2024/04/15/kyrghyzstan-kazakhstan-i-uzbiekistan-sozdadut-ao-dlia-kambaratinskoi-ges-1-kr-poluchit-34/; кубаттуулугу жана өндүрүшү — economist.kg/enierghietika/2026/02/11/kak-idiet-stroika-kambar-atinskoi-ges-1-moshchnostiu-1860-mvt-otchiet-mineniergho/.
Кытай — Кыргызстан — Өзбекстан темир жолу жөнүндө келишим
Пекинде үч тараптуу өкмөттөр аралык келишимге кол коюлган; каттамы Кашкар — Торугарт — Макмал — Жалал-Абад — Анжиян (КРдин аймагы боюнча 486 км), биргелешкен ишканадагы үлүштөр: КЭР 51%, КР жана ӨзР — 24,5%дан.
Кол коюлган датасы жана жери ратификациялоо жөнүндө мыйзам менен да ырасталган (24.kg/ofitsialno/297774).
Чет элдик каржылоо алган жана «саясий иш менен» алектенген КЭУлар «чет элдик өкүлдөр» катары катталууга милдеттүү; мыйзамды CPJ жана укук коргоочулар сынга алышкан.
Нарын бассейниндеги суунун аздыгынан жана керектөөнүн өсүшүнөн улам жарлык менен 2023-жылдын 1-августунан 2026-жылдын 31-декабрына чейин энергетика тармагында өзгөчө кырдаал режими киргизилген.
Активдерди ыктыярдуу легалдаштыруу жана мунапыс жөнүндө мыйзам
Мыйзамга 6-июнда кол коюлуп, 2023-жылдын 9-июнунда күчүнө кирген; активдерди, анын ичинде кызмат адамдарына легалдаштырууга мүмкүндүк берет. Тексти кол коюлгандан эки жумадан кийин гана жарыяланган.
Жапаров мурдагы бардык беш президентти — Акаевди, Бакиевди, Отунбаеваны, Атамбаевди жана Жээнбековду — бир дасторконго чогулткан; жолугушуу «бейтарап аймакта» өткөн, жайы расмий түрдө айтылган эмес.
Өзбекстан менен чек ара жөнүндө келишим күчүнө кирди
Ш. Мирзиёевдин мамлекеттик сапары учурунда 25 документке кол коюлган, анын ичинде кыргыз-өзбек чек арасы жөнүндө келишим боюнча ратификациялык грамоталар менен алмашуу протоколу.
Өзбекстан менен чек ара жана Кемпир-Абад боюнча келишимдер
Бишкекте чек аранын айрым участоктору жөнүндө келишимге жана Кемпир-Абад (Анжиян) суу сактагычынын суу ресурстарын биргелешип башкаруу жөнүндө макулдашууга кол коюлган; парламент 17-ноябрда ратификациялап, президент 29-ноябрда мыйзамдарга кол койгон.
Кемпир-Абад суу сактагычы боюнча келишимге каршы чыккан 20га жакын активист жана саясатчы массалык башаламандыктарды уюштурууга даярдык көрүү иши боюнча кармалган.
Centerra Gold менен тынчтык келишими: «Кыргызалтын» кенди толук көзөмөлгө алуунун ордуна жокко чыгаруу үчүн Centerra компаниясынын 77,4 млн акциясын (≈26%) өткөрүп берген.
Президент Салык кодексине кол койгон (парламент 22.12.2021-жылы кабыл алган), ал 2022-жылдын 1-январынан тартып күчүнө киргизилген: администрлөөнү санариптештирүү, көмүскө экономиканы кыскартуу.
54 мандат партиялык тизмелер боюнча жана 36сы бир мандаттуу округдар боюнча; кол менен эсептөөнүн жыйынтыгы боюнча 3 703 420 шайлоочунун 1 293 947си добуш берген — катышуу 34,94%. Эсептөө учурунда БШКнын сайтындагы иштен чыгуу айрым партиялардын нааразылыгын жараткан.
Саат 20:00гө карата алдын ала катышуу — 32,25% (24.kg/vlast/215242). Парламенттин курамы (54+36) жана БШКнын иштен чыгуусу — tengrinews.kz/world_news/vyiboryi-v-parlament-kyirgyizstana-zavershilis-skandalom-455197.
2026-жылга чейинки Улуттук өнүгүү программасы; министрлер кабинетинин жаңы башчысы
№435 жарлык: максаттар — ИДПнын жылдык өсүшү 5%, киши башына ИДП кеминде 1 500 доллар, жакырчылык 20%га чейин, жумушсуздук 5%га чейин. Ошол эле күнү Министрлер кабинетинин төрагасы болуп Акылбек Жапаров дайындалган.
«Анык эмес (жалган) маалыматтан коргоо жөнүндө» мыйзам
Мыйзам жактын арызы боюнча маалыматка жеткиликтүүлүктү соттон тышкаркы тартипте чектөөгө мүмкүндүк берет; «Чек арасыз кабарчылар» аны жокко чыгарууга чакырган.
Министрлер кабинети «Кумтор Голд Компани» ЖАКына убактылуу тышкы башкаруу киргизип, башкаруучу болуп Т. Болтурук дайындалган; Centerra Gold эл аралык арбитражды демилгелеген.
2021-жылдын 28-апрели — 1-майындагы Баткен облусундагы кагылышуулар: Кыргызстандын 36 жараны каза болуп, 189у жабыр тарткан, 33 миңден ашык адам эвакуацияланган.
Жабыр тарткандардын жана эвакуацияланган адамдардын саны — 24.kg (192809) жана kaktus.media (437483) боюнча.
«Менин үйүм 2021–2026» турак жай программасы жактырылды
Жеңилдетилген ипотека боюнча мамлекеттик программанын концепциясы: кеминде 7 500 үй-бүлөнү турак жай менен камсыз кылуу, кеминде 150 миң чарчы метрди каржылоо, кеминде 5 млрд сом тартуу (оператору — Мамлекеттик ипотекалык компания).
Жапаров президенттин милдетин аткаруучунун жана премьер-министрдин ыйгарым укуктарын токтоткон; президенттин милдетин аткаруучу спикер Т. Мамытов, премьердин милдетин аткаруучу — А. Новиков болгон.
Парламент Жээнбековдун отставкасын кабыл алган; спикер К. Исаев мамлекет башчысынын милдетин аткаруудан баш тартып, ал милдеттер премьер-министр Жапаровго өткөн.
Тарапкерлери тарабынан бошотулуп, премьерликке көрсөтүлдү
4-октябрдагы шайлоодон кийинки нааразылык акцияларынын жүрүшүндө Жапаров камактан бошотулган; 6-октябрга караган түнү депутаттардын бир бөлүгү аны премьер-министр кылып дайындоого добуш берген (жол-жобосу талашка түшкөн).
